Hoe ga ik om met… groepsdruk

“Als jouw vriend in de sloot springt, spring jij er dan achteraan?” Je hoort het je ouders nog zeggen. Misschien herken je dit klassieke voorbeeld wel dat zij gebruikten om groepsdruk te illustreren. Groepsdruk is iets waar we van nature gevoelig voor zijn. Waar komt dit vandaan en hoe kunnen we weer stand bieden? Lisanne Stuij, trainer bij Chris en Voorkom legt het uit.

“‘Iets tegen je zin in doen wat anderen van je vragen’, dat antwoord krijgen we vaak als we jongeren tijdens een les vragen wat groepsdruk is. Maar het is meer dan dat.” Lisanne licht toe: “Jongeren willen erbij horen en niet buiten de groep vallen. Als de rest van de groep alcohol drinkt, wil je niet bestempeld worden als ‘saai’. Je wilt niet als enige binnen zitten, terwijl de rest buiten staat te vapen. Het is niet altijd dat anderen iets van je vragen, het is ook willen voldoen aan de norm van een groep.  Groepsdruk is dus vaak ook onbewust.”

“We zijn allemaal gevoelig voor groepsdruk, maar je ervaart het het meest in je tiener jaren. Je vormt dan je identiteit en spiegelt je aan leeftijdsgenoten”, legt Lisanne uit. “Zeker tot een jaar of zestien zijn jongeren bezig met: ‘ik moet in de groep passen’, en: ‘wat doen anderen?’. Na die leeftijd zie je soms een verschuiving: het wordt interessant om net even iets anders te doen dan de rest. De prefrontale cortex, het deel van je brein dat oorzaak en gevolg kan overzien, is voor je 24e nog niet volledig ontwikkeld. Jongeren nemen daardoor sneller risico’s om erbij te horen en denken daarbij minder na over de gevolgen.”

“We denken vaak dat we kinderen vroeg moeten leren om ‘nee’ te zeggen en super weerbaar te laten zijn. Maar dat schijnt op jonge leeftijd helemaal niet zo te helpen”, zegt Lisanne. “Op latere leeftijd, dus na hun zestiende, is dit zeker helpend. Maar voor die tijd is het ontwikkelen van zelfvertrouwen en eigenwaarde juist heel belangrijk. Dat vormt de basis voor weerbaarheid tegen groepsdruk.”

In de lessen gebruikt Lisanne weleens het voorbeeld van een kunstwerk. “Iedereen mag zijn mening geven over wat hij ziet, maar uiteindelijk is slechts één mening doorslaggevend: die van de kunstenaar. Hij is blij met wat hij heeft gemaakt, ongeacht wat anderen ervan vinden. Op dezelfde manier zijn wij ook gemaakt door onze Kunstenaar. Wat anderen van ons vinden, is uiteindelijk niet van belang. Want wat écht telt is hoe God, onze Kunstenaar, naar ons kijkt. Hij ziet een uniek kunstwerk; kostbaar
en van grote waarde.”

1. Weet wat je zelf belangrijk vindt. Ken jouw standpunt en durf daar ook bij te blijven als de situatie zich voordoet.
2. Zoek een medestander. Kijk of er iemand is die er hetzelfde in staat. Samen sta je sterker.
3. Bouw stapje voor stapje aan je zelfvertrouwen. Bedenk bijvoorbeeld waar je goed in bent of schrijf op waar je tevreden mee bent.
4. Weet dat je eigen keuzes mag maken. Ook al ga je niet mee in de groep, je mag er zijn en jouw keuzes ook.

Voor leeftijdsgenoten:

1. Ga naast de ander staan, soms zelfs letterlijk. Het geeft de ander het gevoel er niet alleen voor te staan.
2. Kom voor de ander op, als je ziet dat diegene zich niet durft uit te spreken.
3. Leg uit waarom iemand iets niet wil, bijvoorbeeld als de groep iemand pusht iets te doen tegen zijn zin.

Voor ouders:

1. Wat-als denken. Help je kind de gevolgen te zien van een bepaalde keuze. Denk samen de situatie uit: wat gebeurt er
   als je dit doet? Voel je je dan nog steeds fijn?
2. Benader je kind met positiviteit. Ook al keur je het gedrag van je kind misschien niet goed, het is belangrijk om te kijken wat er wél goed gaat. Sta stil bij dat goede cijfer of die sport prestatie. Dit versterkt het zelfvertrouwen. En zelfvertrouwen is de basis om weerstand te bieden tegen groepsdruk.
3. Praat open met je tiener. Stel vragen als: ‘Drinken je vrienden ook?’, ‘Heb je weleens iets gedaan wat je niet wilde?’ Je staat soms verbaasd hoeveel je kan bespreken.

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen in Hoop Magazine, de eerste editie van 2025.